Gönguleiðin á Kistufell í Esju

Gönguleiðin upp á Kistufell er merkt með punktalínu og akleiðin að uppgöngustað er merkt með rauðri línu. Kortið er fengið að láni af vef Landmælinga Íslands.

Laugardaginn 26. júlí 2013 brá ég undir mig betri fætinum og skokkaði upp á austurhorn Kistufells í Esju. Þetta er ein af skemmtilegustu gönguleiðunum.

Ég fer eiginlega ekki núorðið á Þverfellshorn vegna þess að þar er alltof mikill ágangur fólks og að auki lítur leiðin skelfilega út. Ég ók á Toyota Yaris upp á Esjumela og þaðan austur eftir malarvegi milli Esju og Mosfells. Enginn vandi að aka þarna, fór bara varlega.

Ökuleiðin sést á meðfylgjandi korti og punktaleiðin sýnir gönguleiðina upp. Veðrið í gær var það besta sem komið hefur á höfuðborgarsvæðinu og ég hafði eiginlega mestar áhyggjur af því að hitinn væri of mikill. Sem betur fer var golan vestanstæð og kom í bakið á mér á leiðinni upp, magnaðist aðeins á uppleiðinni og kældi mann passlega.

Göngleiðin

Ég mæli með því að gengið sé upp með gilinu sem sést vinstra megin á myndinni. Þar er leiðin eins auðveld og hún getur orðið. Gilið er lítið og snoturt. Í því eru um sjö litlir fossar og gaman að skoða umhverfi þeirra.

Upp á Kistufell má ætla fjóra áfanga eða fleiri ef vill. Stallar eru í hlíðinni sem ágætt er að miða við. Og ekki má gleyma að snúa sér við og skoða útsýnið eftir því sem hærra er komið. Sérstaklega er fallegt að fylgjast með breytingum til austurs. Þar er Grafardalurinn, djúpur og fallegur, Hátindafjallið og svo Móskarðshnúkar.

Móskarðshnúkar, myndin er tekin með miklum aðdrætti frá Kistufelli.
Þeir njóta sín engu að síður vel enda litirnir stórkostlegir.

Hérna er mynd af Móskarðshnúkum sem ég tók með talsverðum aðdrætti. Tindarnir njóta sín vel, stórkostlegir í litadýrð sinni. Ef vel er að gáð má greina gönguleið sunnan í hlíð Móskarðshnúks, en svo held ég að austasti hnúkurinn sé kallaður.

Mér finnst nokkuð miður að þarna skuli vera komin stígur. Aðal uppgönguleiðin er upp eftir hryggnum en fólk gengur yfirleitt niður hlíðarstíginn. Hryggurinn ætti að duga fyrir upp- og niðurleið.

Hnúkarnir eru fjórir og sá austasti er hæstur, 807 m hár. Fjórði hnúkurinn er eiginlega ekki neitt neitt en er þó nægilega greinilegur til að vera talinn með.

Kistufell er í rúmlega 800 m hæð og er nokkuð slétt að ofan. Þar er mikill mosi. Í gær var ábyggilega yfir tuttugu gráðu hiti uppi og hlýr andvari af vestri.

Oft hef ég gengið mér til skemmtunar með suðurbrún Kistufells og allt að Gunnlaugsskarði og síðan til baka. Nokkrum sinnum hef ég gengið yfir á Hátind og þaðan niður. Þegar ég rifja göngur mína á Esju upp held ég að ég hafi gengið um hana mestalla. Í þetta sinn var ég latur, mátti það alveg. Lagðist bara í mjúkan mosann við vörðuna, drakk sódavatn og maulaði prins póló og horfði á veröldina. Þotur flugu hátt yfir, eins hreyfils rellur flugu langt fyrir neðan og þyrla heimsótti svæðið í útsýnisflugi með ferðamenn.

Þessi mynd er tekin við vörðuna á austurhorni Kistufells og er horft í austur. Strikin sem ég hef sett inn á myndina tákna gönguleiðir niður frá Hátindi og ofan í Grafardal. Ég þekki þær allar, þær eru mjög brattar og vissara að fara afar varlega á niðurleið. 

Ég er nokkuð ánægður með þessar myndir. Best er að smella á þær og þá er hægt að stækka þær nokkrum sinnum. Umfram allt hvet ég lesendur til að hætta að troða á Þverfellshorni, ganga á Kistufell, Móskarðshnúka, Kerhólakamb, Lág-Esju eða jafnvel í Gunnlaugsskarð.

Hornvík brosir við vetrargestum

Myndin er tekin skammt vestan við Stígshús á Horni og horft er yfir víkina til Rekavíkur bak Höfn, 

Hvannadals og hins tilkomumikla Hælavíkurbjargs.

Hornvík er fögur að vetrarlagi. Þar hef ég verið undanfarna daga ásamt góðu fólki og notið vetrarríkisins. Líklega er þetta dálítið orðum aukið hjá mér því þarna var frekar hlýtt, aðeins um tveggja til sjö gráðu hiti.

Snjór var ekki mikill í Hornvík og varla skíðafært. Hins vegar snjóaði nokkuð síðasta miðvikudag og þá breyttist ásýndin.

Næsta mynd er tekin frá Höfn og sér yfir víkina til Núpsins, fremst á Hornbjargi, Miðfells, drangsins Jörundar og Kálfatinds. Ekki vita allir að handan við þessi fjöll er sjálft Hornbjarg, þar er þverhnípt í sjó fram,
rétt eins og fjöllin hafi verið skorin og eystri hlutinn fjarlægður. 

Annars er engin ástæða til að mikla fyrir sér veðurlag á Hornströndum. Í sannleika sagt er bara hægt að líta á landakortið og sjá hversu litlu munar á til dæmis Hornvík og öðrum stöðum þar sem fólk býr og lifir hamingjusamlega. Um 47 km eru í loftlínu frá Bolungarvík í Hornvík og svipað munar á fjarlægðinni frá Skaga og á þá breiddargráðu og Hornvík stendur á.

Horft er hér inn í Hornvík. Rekavík bak Höfn er lengst til hægri og fyrir botni víkurinnar, á miðju myndarinnar er Hafnarsandur. Hér kannast þúsundi Íslendinga við sig, hafa gengið þessar fjörur 

og upp í Atlaskarð sem er ofan Rekavíkur.

Forðum var hörð lífsbaráttan á Hornströndum rétt eins og annars staðar á landinu.

Á næstunni ætla ég að birta hérna nokkrar myndir af Hornströndum og hafa til samanburðar myndir sem ég hef tekið að sumarlagi. Það getur verið ansi fróðlegt, held ég.

Leiðbeiningar um val á gönguskóm

Æ algengara er að heyra af fólki sem meiðir sig á ökkla í fjallgöngum. Fólk getur meitt sig og slasast hvar sem er, úti á götu eða á Þverfellshorn Esju. Hvers vegna er ekki hægt að komast klakklaust úr gönguferðum?

Hlauparar 

Nú þykir mikið fjör í því að hlaupa upp á fjöll og niður aftur. Út af fyrir sig er að svo sem ágæt skemmtun og líkamsþjálfun. Hitt er verra að þeir skór sem hlauparar notar eru lágir, að vísu með góðum sóla en engum stuðningi við ökklann. Ekki skal heldur amast við þessu heldur því að fólk skuli leita eftir léttari og einfaldari skóm í almennar fjallgöngu. Hins vegar má ekki líta á hlaupaskó sem góða skó fyrir fjallagöngur. Þeir eru það ekki.

Óslétt land 

Þegar komið er í óslétt land, klungur og snjó er mikilvægt að vera í uppháum skóm, þeim sem ná upp fyrir ökklann og veita honum stuðning. Skórinn á að vera þétt reimaður þannig að fóturinn renni ekki til í skónum. Gerist það eru skórnir og stórir. Valdi þétt reimaður skórinn núningi á legg fyrir ofan ökkla eru skórnir ekki réttir.

Strigaskór 

Aldrei skyldi nota strigaskó í fjallgöngur. Þeir henta ekki til þess, eru alltof linir, sólinn er mjúkur og ná ekki einu sinni upp að ökkla. Til eru skór sem líkjast strigaskóm, eru léttir með góðum sóla en engu að síður ná þeir ekki upp á ökkla. Ekki nota slíka skó í fjallgöngur eða lengri göngur. Myndin hér til hliðar gúglaði ég á netinu. Þetta eru svokallaðir „hiking shoes“ en ekki „hiking boots“. Þeir fyrrnefndu eru eingöngu gönguskór fyrir sléttlendi. Fínir innanbæjar en á fjöllum eru þeir gagnslausir vegna þess að öllum ætti að vera annt um ökklana.

Leðurskór 

Bestu skórnir í fjallgöngu og lengri göngur eru leðurskór, helst þeir sem eru með smávegis gúmmívörn upp fyrir sóla. Það sparar skóna, tekur af slit og vatn. Notum leðurskó á Laugaveginum og á Hornströndum og í dagsferðum á einstök fjöll eins og Esjuna og Vífilsfell.

Af biturri reynslu held ég því fram að góðir gönguskór séu mikilvægasti búnaður göngumannsins. Sé hann illa búinn til fótanna, fær blöðrur eða hælsæri er lítil skemmtun af gönguferðinni. Skórnir eru henta þá ekki göngumanni.

Fóðraðir skór 

Góðir gönguskór eiga að vera fóðraðir og svo þægilegir að hægt sé að vera í einum sokkum, en þeir verða að vera góðir. Best er að velja sokka úr blöndu af gerviefnum og ull, þá sem eru með þéttingar fyrir hæl og tá. Slíkir sokkar eru framleiddir hér á landi og reynast vel.

Þegar ég var að byrja í fjallaferðum var lítið úrval af gönguskóm í verslunum. Ég man að eitt árið notaði ég gamla skíðaskó sem voru með nokkuð stífum sóla. Í þeim var gott að ganga en gallinn var nokkuð stór og hann var sá að sólinn var sléttur og markaði ekki fyrir hæl.

Vibram sóli

Í tugi ára hef ég aldrei keypt öðruvísi skó en með góðum sóla, lít fyrst á hann. Sé ekki gula merkið með nafninu Vibram á sólanum þá kaupi ég ekki skóna. Sjá myndina hér fyrir hér til hliðar.

Viðmiðanir 

Eftirfarandi eru þær viðmiðanir sem ég nota og tek það fram að ég þarf að fara að kaupa gönguskó sem allra fyrst:

1. Vibram sóli (merktur með gulu merki í sólann), sumum finnst Vibram hálir í bleytu en ég hef aldrei orðið var við það.
2. Helst leður skór fyrir fjallaferðir, bestir í bleytu
3. Tungan á ekki að vera laus eins og í venjulegum skóm heldur saumuð við skóinn á hliðum og upp
4. Skórnir eiga að vera fóðraðir, það er vel bólstraðir
5. Góð en mjúk fóðrun á að vera efst svo þeir nuddi ekki legginn
6. Oftast er gott að velja ská með gúmmívörn á tá og jafnvel allan hringinn.
7. Veljum réta stærð, táin má ekki snerta framendann, þar má muna allt að sentimetra
8. Ekki kaupa ódýra gönguskó. Ódýrir skór eru bara ódýrir, þeir hafa enga kosti fram yfir dýrari.

Eflaust má bæta hér einhverju við en þetta er svona í stórum dráttum þau atriði sem ber að hafa í huga við val á góðum gönguskóm. Og nú gleymi ég einu mikilvægu, munum að á göngu þrútnar fóturinn talsvert. Þess vegna mega skór ekki vera of þröngir, þeir verða að vera dálítið rúmir.

Ódýrir skór eru almennt lélegir  

Ég hef í sjö ár átt Scarpa gönguskó og þeim hef ég nú slitið upp svo gjörsamlega að fyrir löngu hefði ég átt að skipta. En ennþá er ég bara mjög ánægður með skóna.

Núna finnst mér gönguskór orðnir dýrir og hef því dregið við mig að kaupa nýja. Ég fór um daginn í verslun sem selur gönguskó á innan við 10.000 krónur. Við nánari athugun fannst mér þeir ekki þess virði að kaupa þá.

Ég ráðlegg fólki eindregið að kaupa skó í góðum verslunum sem sérhæfa sig í að selja fatnað og útbúnað til útivistar. Ekki bjóða hættunni heim með lélegum skóm.

Krummi krunkar úti á Hornafjarðarfljótsbrú

Hornafjarðarfljót og brúin

Stórmerkileg brú liggur yfir Hornafjarðarfljót. Hún er einbreið, var byggð um 1961 og er um 255 m löng. Á fréttavefnum visir.is er verið að agnúast eitthvað út í þessa fallegu brú sem er svo lík þeirri gömlu sem liggur yfir Markarfljót.

Eina staðreynd vita fæstir um Hornafjarðarfljótsbrúnna. Hún hefur innbyggðan takt og er þar af leiðandi einstaklega tónvís.

Þetta skal ég skýra nánar: Sé ekið yfir hana á bíl frá vestri til austurs á um 25 km hraða á klst. má óðar finna að til verður taktur, tamm, tamm, tamm ... Þá er upplagt að syngja „Krummi krunkar úti“ enda fellur rytminn í laginu algjörlega að bylgjunum í gólfi brúarinnar.

Að vísu er brúin ekki nógu löng til að hægt sé að klára lagið en þá má bara snúa við og aka aftur yfir brúna og fara aðeins hraðar.

Svo tónvís og söngelskur sem ég er þá hef ég lent í því að aka fram og aftur yfir brúna, einn eða með góðu fólki og við höfum sungið og sungið af hjartans lyst um hann krumma. Ekið aftur og aftur yfir. Einu sinni bakkaði ég yfir brúna og söng lagið afturábak. Það gekk ekki vel. Ók utan í tvisvar og mundi ekki línurnar.

Sé ekið frá austri til vestur tapast þessi taktur og krummalagið gengur ekki. Enn hef ég ekkert lag fundið sem þá hentar.

Svo verð ég að taka það fram að það er afar varhugavert að aka hratt yfir Hornarfjarðarfljótsbrú og skiptir engu hvort maður syngi, tali eða þegi. Hraðinn og taktfast gólfið getur orðið til þess að ökumaðurinn gleymi sér og endi á vegriðinu eða jafnvel kastist yfir það. Hvorugt ku vera gott.

Þetta hefur þó aldrei komið fyrir mig, - ég náði tímanlega stjórn á bílnum ... úff.

Myndina hérna fyrir ofan tók ég ofan af Viðborðsfjalli sem er vestan við fljótið.

Sagan um flóttann undan óveðrinu

Myndin er tekin í Móskarðshnúkum í hrakningaferð fyrir nokkrum árum.

Flestum er hollt að fara út, takast á við óblíð veður, þola votviðrið, veðrabrigðin, vera kalt, vera votur í fætur.

Fæstir þola inniveruna. Hún er að vísu alveg ferlega góð og þægileg. Þegar á bjátar er hins vegar engin reynsla fyrir hendi, fólki fellist hendur, gefst upp.

Útiveran herðir fólk og hún er skemmtileg. Hvað er eiginlega betra en löng gönguferð, gönguferðin á móti storminum, móti illviðrinu? Á eftir er matarlystin aldrei betri, lundin sjaldan léttari og hugurinn svo ferskur að maður gæti ort þrítuga drápu (sem maður af náungakærleikanum einum saman.

Við erum nokkrir vinir sem höfum haft ákaflega gaman af ferðum á Fimmvörðuháls. Þetta eru þeir Óli Þór Hilmarsson, kjötiðnaðarmaður, Reynir Þór Sigurðsson, húsasmiður, og Þorvaldur H. Þórðarson, dýralæknir. Þeir eru nú allir orðnir afgamlir og treysta sér ekki lengur upp á Hálsinn og ég, enn ungur og frískur, hef þar af leiðandi aungva ferðafélaga og læt mér því duga að rifja upp gamlar minningar um hrakningar á Hálsinum, eins og þessa:

 Fimmvörðuskáli sem ég er að reyna að 

dramatísera í þessari frásögn. 

Ég man eftir því þegar við flúðum eins og við gátum undan djúpu lægðinni sem nálgaðist landið með ógnarhraða.

Við vorum uppi í Fimmvörðuskála í byrjun janúar 1993 og þetta var í eitt af þeim örfáu skiptum sem við höfðum þar félagsskap annarra. Það voru þeir +Jón Sigurðsson, húsasmiður, sem stjórnað hafði endurbyggingu Fimmvörðuskála, auk hans +Leifur Jónsson, læknir og +Hrafn Antonsson, sem einnig höfðu komið mikið við þá sögu. Með þeim var +Ragnheiður Hermannsdóttir, mikil útivistarkona, sem einnig hafði tekið hvað drýgstan þátt í endurbyggingunni.

Þessi fjögur höfðu á þessum árum þann starfa að sjá um viðhald og endurnýjun á Fimmvörðuskála og höfðu fengið þá flugu í höfuðið að eyða þrettándanum uppi á Hálsi. Var það nú frekar vanhugsað hjá þeim enda ekki aðrir en vitleysingar sem halda til fjalla um þetta leyti árs. Þau lærðu þó af reynslunni því þetta var fyrsta og síðasta ferðin hjá þeim um miðjan vetur.

Einhver fjárans flensa gekk um landið þarna í desember og janúar eins og svo oft áður. Henni sló niður í mig uppi í Fimmvörðuskála og fyrir vikið var ég lá ég flatur í koju á laugardeginum og hafði mér það til dundurs að lesa, hlusta á fréttir og veður þennan dag, meðan félagar mínir skemmtu sér utan dyra og gengu á Eyjafjallajökul. Þeim miðaði seint upp, því lausasnjórinn var mikill og logndrífa.

Þarna náðum við til félaga minna sem voru hálfnaðir  upp á Eyjafjallajökul
og ég gat með naumindum fengið þá til að snúa við. 

Í hádeginu heyri ég að gefin hafði verið út aðvörun um stóra lægð fyrir sunnan land sem myndi valda óveðri á Suðurlandi og víðar. Mér krossbrá og rauk upp af sóttarsæng og rekst á Hrafn, sem komið hafði upp á vélsleða, og fæ hann til að skutlast með mér upp á Eyjafjallajökul. Í sjálfu sér var sú ferð ævintýri líkust, því birtan var orðin verulega erfið vegna snjóblindu. Hrafn ók tóma vitleysu og festi sleðann hvað eftir annað í lausum púðursnjónum en við náðum loks til skíðamannanna lengst uppi á jökli þar sem þeir tróðu púðursnjóinn í logninu. Þeir trúðu mér nú varlega, en þar sem ég skrökva sjaldnast tvisvar í röð, samþykktu að snúa við. Það tók þó sinn tíma að komast niður í skála aftur og þangað voru þeir ekki komnir fyrr en í rökkri, líklega um fimmleytið.

Hóparnir tveir réðu nú ráðum sínum, en ótrúleg fannst mörgum spáin, því enn var logn úti, stjörnubjartur himinn og tunglið sló silfruðum bjarma á snævi þakið landið. Líklega hafa þessir félagar mínir haldið að ég hafi verið að hrekkja þá, því allir nema ég vildu bíða eftir veðurspánni sem væntanleg var rétt fyrir klukkan sjö og á meðan var ákveðið að matreiða veisluföngin sem við höfðum flutt með okkur upp, nautakjöt og tilheyrandi sem +Óli Þór Hilmarsson hafði útvegað og valið af mikilli fagmennsku.

Þarna náðum við til félaga minna sem  voru 

hálfnaðir upp á Eyjafjallajökul  og ég gat með 

naumindum fengið þá til að snúa við. 

Veðurstofan stóð við spá sína frá því fyrr um daginn og hélt því fram að veðrið myndi skella á um miðnætti. Þá var mér loksins trúað og ekki þurfti að messa frekar yfir félögum mínum. Það lá í augum uppi að gengi veðurspáin eftir yrði ekkert ferðaveður daginn eftir, heldur norðan eða austan fárviðri, skafrenningur og líklega ofankoma til viðbótar. Við ákváðum því að fara niður um kvöldið. Mér létti því ég nennti alls ekki að hanga þarna lengur ónýtur í flensuskít.

Við vorum ekki tilbúnir til brottfarar fyrr en um níu leytið enda þurftum við að ganga vel frá skálanum. Enn var veðrið gott. Við renndum okkur á skíðunum niður af hryggnum sem skálinn stendur á og þaðan gengum við að Fúkka. Hrafn ók vélsleðanum um skarðið sem kallað Bílaskarð meðan um það var fært bílum og er nokkru austar á hryggnum. Með honum voru þau Leifur, sem sat aftan á sleðanum og Ragnheiður sem kom sér fyrir á farangrinum á dráttarsleðanum. Jón gekk með okkur á skíðum enda vart annað sæmandi, því hann er góður skíðagöngumaður, borinn og barnfæddur Siglfirðingur, eiginlega fæddur með gönguskíði á fótunum.

Við Fúkka skildu svo leiðir, við örkuðum niður en Jón lét vélsleðann draga sig. Okkur fannst það svolítið fúlt að fjórmenningarnir skyldu fara á undan okkur, þeir buðust ekki einu sinn til að finna bestu leiðina fyrir okkur að bílnum sem var rétt fyrir neðan vað. Jæja, við því var ekkert að gera, við þurftum ekki á neinni aðstoð að halda.

Enn var veðrið gott. Strákarnir göntuðust með það að þetta væri nú bara enn ein falsspáin frá Veðurstofunni og svo hlógu þeir að mér veltu fyrir sé hvað hin „veðurhrædda kelling“ kæmi með næst. Það fór ekki á milli mála að þeir áttu við mig.

Á leiðinni upp og niður af jökli festum við okkur nokkrum sinnum  í
lausamjöllinni. Þessi mynd er tekin eftir eitt slíkt óhapp. 

Svolítið þykknaði í mér við stríðnina en samt gat ég ekki betur séð en að líka væri farið að þykkna upp í suðri, að minnsta kosti sáust engar stjörnur í þeirri átt, en ekki vildi ég hafa orð á því. Það kemur kemur, hugsaði ég, og vildi forðast skens frá félögum mínum.

Við gengum rösklega þrátt fyrir myrkur og flensu enda gjörþekktum við leiðina eftir margar ferðir í dagsbirtu og myrkri. Nokkru fyrir neðan Fúkka, eru ofurlítil dalverpi sem við nefnum okkar á milli „Dalina þrjá“ og þar í myrkrinu sló ljósgeisla í augun á okkur. Hrafn og félagar voru komnir til baka á vélsleðanum því þeir rötuðu ekki niður, höfðu villst. Okkur þótti það mátulegt, gerðum svolítið grín að þeim, þóttumst sjálfir ekkert rata, en þau voru ekki svo vitlaus að leggja nokkur trúnað á það. Að sjálfsögðu gáfum við þeim áttavitastefnuna, en vöruðum þau við að fara um of í austur, þar væri stóra gilið. Svo hurfu þau og sáum við þau ekki aftur í þessari ferð.

Þegar við komum niður að bílnum var farið að hvessa og þá þótti félögum mínum tilhlýðilegt að leggja það af að uppnefna mig. Veðurspáin virtist vera að rætast.

Þorvaldur átti bíllinn, sem var nýleg Toyota Double Cab á 33 tommu dekkjum, sem voru svona heldur lítil fyrir þessa ferð en dugðu undir venjulegum kringumstæðum.

Við ókum nú af stað niður, en nú hafði aðeins slaknað á frostinu. Þar sem við höfðum tveimur dögum áður ekið á hörðum snjó, pompaði bíllinn hér og þar niður og við þurftum að hlaupa út og moka frá. Smám saman mjökuðumst við niður á við í áttina að Skógum en um leið versnaði veðrið jafnt og þétt. Það byrjaði með hressilegum lágarenningi, svo tók við kafaldshríð og enn bætti í vindinn.

Ekki þykir góð lenska að aka bifreið eftir minni, en í þetta sinn kom sér vel að við þekktum leiðina vel. Óli Þór og Reynir fóru út og gengu á undan, en Þorvaldur ökumaður, hékk hálfur út um gluggann, og ég, sjúklingurinn, fékk að sitja inni nema þegar bíllinn sat fastur þá var ég dreginn út til að moka.

Í hríðarmuggu á leiðinni upp á Fimmvörðuháls.

Hlutverk mitt var þó eins og miðils, ég pírði augun, teygði álkuna út að framrúðunni svo við lá að nefið næmi við hana, og þar skimaði ég og tuldraði hægri eða vinstri eftir því hvernig andinn eða flensan blésu mér í brjóst. Í sameiningu tókst okkur að halda bílnum á réttri leið á leiðinni niður þótt skyggnið væri svo til ekkert. Að vísu segja strákarnir núna að það hafi ekkert gagn verið af mér, ég hafi verið með óráði mest allan tímann og bullað eitthvað um vinstri og hægri í stjórnmálum sem er nú bara vitleysa.

Mestar áhyggjur höfðum við að brekkunni niður að Skógum. Þar sker vegurinn á kafla bratta brekku og í þessari austlægu átt voru líkur til þess að þar skæfi snjó í veginn og viðbúið að við myndum festa bílinn þar. Við drógum því upp farsímann og hringdum í félaga okkar á vélsleðanum og vildum fá fréttir af vegamálum. Við hringdum lengi, lengi, aftur og aftur, enginn ansaði. Loks kom einhver í símann og kom þá í ljós að þessir ágætu vinir okkar voru fyrir löngu komnir að Skógum og farnir að sofa þar hjá tengdaföður Hrafns er þar bjó. Af góðmennsku sinni ráðlögðu þeir okkur að lalla okkur bara niður ef festum bílinn og svo myndu þeir hjálpa okkur að sækja hann á daginn eftir. Svo var skellt á.

Fimmvörðuskáli í klakabrynju, vonlaust var að komast inn um aðaldyrnar.

Við blótuðum þeim í sand og ösku og fannst tilvalið að einhver æðri máttur mætti nú refsa þeim fyrir letina.

Við komum nú í brekkuna hræðilegu og það var ástandið eins og við héldum, mikill snjór svo mótaði ekki fyrir veginum, en sem betur fer var snjórinn léttur, hafði ekki enn náð að pakkast, svo bíllinn komst nokkuð auðveldlega í gegn.

Um fimmleytið um nóttina stóðum við á hlaðinu á Skógaskóla og veltum fyrir okkur hvað við ættum að gera. Var ófært um Suðurland? Enn snjóaði mikið og skóf, þó ekki væri eins hvasst þarna og uppi á Skógaheiði.

Verulega hvasst var þegar við komum niður að Fúkka. Myndin er tekin á 

svonefndum Fúkkahrygg. Stögin á Fúkka sjást vinstra megin.

Við skiptum um föt enda orðnir blautir af svita eftir gönguna og moksturinn og svo fengum við okkur að borða og lögðum á ráðin. Fyrst datt okkur í hug að skera á dekkin á bíl okkar góðu „hjálpsömu“ vina, svona í þakklætisskyni fyrir alla „aðstoðina“. Við hurfum þó frá því ráði og ókum þess í stað rakleiðis til Reykjavíkur þangað sem við komum um átta leitið um morguninn.

Eftirmálinn var þó lengri, því ég lá í flensu í viku. Vinir okkar sem gistu á Skógum fengu sína refsingu fyrir óliðlegheitin við okkur, því þeir komust ekki til Reykjavíkur fyrr en á þriðja eða fjórða degi vegna ófærðar. Veðrið færðist svo aldeilis í aukana að það var hreinlega snælduvitlaust í þrjá daga á Suðurlandi, allir vegir ófærir vegna snjóa.

Þessi saga rifjast oft upp þegar rætt er um vond veður. Raunar eru sögurnar fleiri. Geymi þær til betri tíma.

Tíu stórkostleg fjöll á SV landi

Kistufelli í Esju og er horft til Móskarðshnúka og Skálafells.

Margir eiga sér uppáhaldsfjöll. Ég hef oft verið spurður um uppáhaldsfjöllin mín, uppáhaldstaðina, uppáhaldsgönguleiðirnar og þetta og hitt.

Vissulega eru mörg fjöll og staðir ofar í huga mínum en önnur. Vandinn er bara sá að listinnn eða listarnir breytast svo ört. Þess vegna get ég ekki raðað þeim í röð eftir væntumþykju. Allt er breytingum undirorpið og þá er hugarástandið, félagsskapurinn og jafnvel veðrið sem ræður stemmingu og hrifningu í hverri ferð.

Á Vífilsfelli og horft er í norður yfir Mosfellsheiði og til Esju.

Jæja, ég ætla samt að gera tilraun til að búa til lista yfir fjöll sem ég ann. Ég ætla aðeins að nefna fjöll á SV horni landsins. Síðar mun ég nefna fjöll annars staðar.

Í hömrum Þverfellshorns í Esju, Kistufell í baksýn

Gengið á Móskarðshnúka, athugið að myndin er tekin með 

talsverðum aðdrætti.

1. Vífilsfell er stórkostlegt fjall og hefur svo margar ólíkar hliðar, móbergsmyndanirnar í kringum efsta hlutann eru hrífandi og svo er útsýnið frábært.
2. Esja er margbreytilegt fjallabákn. Ég hef ekki tölu á ferðum mínum á Þverfellshorn en þangað er ég nú að mestu hættur að fara. Þar er alltof margt fólk, álag á gönguleiðunum er of mikið og hræðilegt að sjá hvernig hlíðin fyrir neðan hamranna er orðin. Þess í stað fer ég á Kerhólakamb og Kistufell (austurhornið). Hvort tveggja eru stórkoslegir staðir og mun áhugaverðari en Þverfellshorn. 
3. Móskarðshnúkar eru tengdir Esju órjúfanlegum böndum. Gaman er að ganga upp á Móskarðshnúk, þann austasta. Ekki er síður er áhugaverð leiðin vestur af honum, yfir hina tindana, og síðan út á Esju og þá á Hátind og þar niður.
4. Hengill er stórt fjall og leynir á sér. Ástæðan fyrir því að ég nefni það hér er hversu margbreytilegt það er. Sérstaklega þykir mér varið í gönguleiðina frá Sleggjubeinaskarði, eftir vesturhlíðunum og á Skeggja. Innstadal tel ég hluta af Hengli. Þar fór maður oft hér áður fyrr, jafnt sumar og vetur, í bað í hveragilinu, eða gekk hringinn í kringum Skarðsmýrarfjall. En það var nú áður en Orkuveitna hóf hryðjuverkastarfsemi  sína.
5. Keilir er eins og keila, þó ekki fiskurinn. Hann er einstakur í orðsins fyllstu merkingu. Stendur stakur á miðri hraunsléttu, brattur en samt vinsamlegur. Nokkur gangur er að honum en það lengir bara góðan dag og skemmtilega útiveru.
6. Syðstasúla er hluti af Botnsúlum. Mikið

   

   Búfellsgjá

   svakalega getur hún stundum verið erfið en þess á milli ótrúlega gefandi. Mér er minnistæð er ég fór einu sinni einn á hana og gekk til baka þá niður hina breiðu suðurhlið hennar. Þetta var stuttu eftir miklar rigningar og mér fannst hlíðin renna með mér niður. Þá varð mér um og ó og hafði það á tilfinningunni að ég hefði skemmt eitthvað. Stórkostlegast við Syðstusúlu er gangan upp eftir mjóum klettavegg alla leiðina á toppinn.
7. Hvalfell er eitt af þeim fjöllum sem alltof fáir ganga á. Margt veldur, það sýnist ekki hátt þarna við hliðina á Botnsúlum en það er engu að síður 852 m eða svipað eins og að fara á Kerhólakamb í

   

   Keilir

   Esju sem telst einum metra lægri þar sem heitir Kambshorn. Órjúfanlegur þáttur í göngu á Hvalfell er að skoða Glym og gljúfrið hans.
8. Stóri-Meitill er við Þrengslin og stutt að fara á hann frá Þrengslavegi. Aðeins lengri ganga er frá Skíðaskálanum í Hverdölum. Ég hef þá trú að afar fáir gangi á Stóra-Meitil, fólk viti bara ekkert um hann. Hann er samt alveg göngunnar virði, þó ekki sé nema til að skoða hinn risastóra gíg sem er í honum og stórfenglegt útsýnið.
9. Helgafell fyrir ofan Hafnarfjörð er vinalegt fjall og gaman að rölta á í rólegheitum með góðu fólki, spjalla á leiðinni og njóta útiverunnar. Ekki spillir fyrir hið fagra útsýni.
10. Búrfell, Húsfell, Stóra-Kóngsfell, Bláfjallahryggur, Skálafell á Hellisheiði, Sandfell, Selfjall, Úlfarsfell, Mosfell, Geitafell, Lambafell ... Þetta er svona safnliður. 

Í Hengli, horft í vestur. Fyrir neðan er Engidalur.

Eiginlega gæti ég nefnt tuttugu fjöll, jafnvel fleiri. Einhver kann að segja að þá séu þau uppurin sem eitthvert „slátur“ er í á SV horninu. Nei, því fer nú fjarri, af nógu er að taka. Og ... ég hef aðeins nefnt hér fjallgöngur, ekki göngu á mill staða. Er til dæmis gangan um Búrfellsgjá og á Búrfell fjallganga? Eða ganga í Grindaskörð ...?
Best að hætta hér áður en kappið ber letina ofurliði.

Hafa þessir fossar eitthvað breyst á 100 árum?

Eitt hundrað ár er hrikalega langur tími enda ná fæstir þeim aldri, fyrr rennur ábyrgðin út, ljósið slokknar og sálin flögrar út í eilífðina. Þó landið okkar teljist frekar ungt og er enn að breytast verðum við lítið vör við breytingarnar, allt gerist svo ósköp hægt og rólega. Værum við hins vegar uppi á árinu 1000, gætum tekið landslagsmyndir, flutt með okkur til nútímans og borið saman við landið okkar eins og það lítur út í dag yrðum við eflaust dálítið hissa á breytingunum. Þetta getum við þó ekki gert, tímaferðir eru ekki mögulegar. Hins vegar getum við farið einn tíunda þessa tíma til baka og skoðað myndir sem teknar voru fyrir eitt hundrað árum.


Ég hef óskaplega gaman af gömlum ljósmyndum, því eldri sem þær eru þeim mun ánægjulegra. Ástæðan er einfaldlega sú að breytingar á landi og landslagi heilla mig mikið.

Á vef Landmæling Íslands eru myndir sem danskir landmælingamenn tóku á fyrsta áratug síðustu aldar. Þarna kannaðist dálítið við landslag og kennileiti. Ég ætla hérna að taka til nokkrar myndir sem eru slíkar að ég á myndir teknar af svipuðum sjónarhornum. Það gæti verið skemmtilegt til samanburðar.

Myndirnar af Öxarárfossi eru teknar af þaðan sem tugþúsundir manna hafa í gegnum árin staðið og myndað. Ég þurfti samt að leita um þrjátíu ár aftur í tímann til að finna samanburðahæfa mynd í mínum fórum og tókst það með því að skera hana dálítið til.

Hið fyrsta sem ég tók eftir með samanburðinum er að gróður er talsverður á litmyndinni en hann greinist ekki á þeirri eldri. Að mestu er þetta þó allt með kyrrum kjörum, sáralitlar breytingar hafa orðið nema hvað strýtan efst á gömlu myndinni eru horfinn og grjótið við hylinn og í farveginum hefur hreyfst dálítið til.

Seljalandsfoss þekkja flestir og hér er aldagömul mynd af honum. Í fljótu bragði sé ég engar breytingar sem máli skipta. Hins vegar sé ég margt á báðum myndum sem hefur haldið sér.

Takið eftir hólnum uppi, vinstra megin við fossinn. Jafnvel hægri hlið hans sem virðist nokkuð skörðótt niðri við ánna er eins. Að óreyndum hefði manni getað dottið í hug að áin myndi ryðja hólnum í burtu, en það gerðist ekki.

Enn kemur miga undan hólnum, vinstra megin við þúfu eða ójöfnum framarlega í honum, vinstra megin.

Hvelfingin bak við fossinn er óbreytt þó ég sé nú ekki viss um að dönsku landmælingamennirnir hafi hugkvæmst að ganga bak við hann.

Tökum líka eftir fossinum sjálfum. Hann er í meginatriðum eins. Á litmyndinni gæti verið minna vatn í honum. Megnbunan kemur eins og alltaf fram hægra megin.

Skoðum síðan þversprungur sem eru víða í hömrunum, til dæmis þá sem er efst uppi hægra megin og finnst líka á litmyndinni. Fyrir neðan hana virðist þó hafa hrunið úr bergveggnum.


Þriðji og síðasti fossinn er sá neðsti í fossaröð sem mér fannst svo ákaflega kunnugleg en kom henni alls ekki fyrir mig. Leitaði og leitaði í myndasafninu mínu, en án árangurs. Svo datt lausnin ofan í kollinn á mér og ég mundi hvar þessi foss er.

Fossinn hafði ég fyrir augunum í nokkur ár er ég bjó á Höfn í Hornafirði. Ekki mundi ég nafnið á honum og þurfti að fletta því upp. Á landkorti segir að hann heiti Bergárfoss. Hann er framan við Bergárdal, einstaklega fallegan dal sem gengur bratt upp norðan við Miðfellstind. Hins vegar er ég enn ekki alveg viss um nafnið en ég fæ áreiðanlega staðfestingu á því áður en langt um líður.

Fremst á gömlu myndinni er kassi sem notaður hefur verið undir farangur og festur á hest.

Ég fann mynd sem að vísu er tekin aðeins sunnar en sú gamla og sýnir ekki fossana fyrir ofan. Hún dugar engu að síður.

Enn er allt með kyrrum kjörum. Eitt hundrað ár hafa ekki breytt landslaginu að neinu leit, að minnsta kosti ekki án þess að rannsaka myndirnar í þaula. Fossinn er eins, hann fellur enn niður á þrep og flæðir þaðan niður það og síðan um grjótið fyrir neðan og niður á láglendið. Klettarnir fyrir ofan eru eins eftir því sem best verður séð.

Hið eina sem hefur breyst að einhverju ráði er gróðurinn. Mér sýnist að á gömlu myndinni sé mosi fremst á myndinni en á litmyndinni hefur grasið teygt sig út um allt, jafnvel á sylluna bak við fossinn.

Læt þetta nú dug í bili. ég er með nokkrar aðrar myndir sem ég er að vinna í og birti bráðlega. Verð að taka það fram að gömlu myndirnar eru flestar svokallaðar steríómyndir, nokkurs konar þrívíddarmyndir þessa tíma, skoðaðar undir tvískiptu gleri. Ég hef klippt út aðra myndina, lagað hana til, lýst hana upp eða dekkt eftir því sem þörf hefur verið á. Einnig hent út stórum rispum eða blettum svo þær séu skemmtilegri á að sjá. Engu sem máli skiptir hef ég breytt.